Otizm (OSB) Belirtileri: Göz Temasından İletişime 15 Kritik İşaret
Erken Tanı = Büyük Fark
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), doğuştan gelen nöro-gelişimsel bir farklılıktır. Beynin sosyal iletişim ve etkileşim kurma becerilerini etkiler. Unutmayın; otizm bir hastalık değil, bir farklılıktır. Erken dönemde (0-3 yaş) başlayan yoğun özel eğitim, çocuğun gelişimi için hayati öneme sahiptir.
Her çocuk farklı gelişir; bazıları erken yürür, bazıları geç konuşur. Ancak bazı "kırmızı bayraklar" vardır ki, bunlar görmezden gelinmemelidir. Ebeveynlerin "erkek çocuk geç konuşur" veya "babası da böyleydi" diyerek zaman kaybetmesi, eğitimin gecikmesine neden olabilir. İşte yaşa göre dikkat etmeniz gerekenler.
Bebeklerde İlk Sinyaller (0-12 Ay)
Otizm belirtileri bazen 6. aydan itibaren fark edilebilir. Bebeğiniz sizinle göz teması kurmuyorsa, gülümsediğinizde geri gülümsemiyorsa (sosyal gülümseme yoksa) ve sanki sizi duymuyormuş gibi davranıyorsa dikkatli olunmalıdır.
6 aylık bir bebeğin kucağa alınmak için uzanması, 9 aylıkken "bay bay" yapması beklenir. Bu jestlerin eksikliği önemli bir ipucudur.
İletişim ve Sosyal Etkileşim Belirtileri
1. Göz Teması Kurmama
En temel belirtidir. Çocuk konuşurken yüzünüze bakmaz, gözlerini kaçırır veya bakışları "içinizden geçip gidiyormuş" gibi boş olabilir.
2. İsmine Tepki Vermeme
Çocuğunuza seslendiğinizde (özellikle 1 yaşından sonra) dönüp bakmıyorsa. Aileler genellikle "çocuğumun kulakları duymuyor mu?" şüphesiyle KBB doktoruna giderler ancak işitme testleri normal çıkar.
3. Yaşıtlarına İlgisizlik
Parkta diğer çocuklarla oynamak yerine kendi halinde takılır. Ortak dikkat (bir şeyi parmağıyla gösterip sizin de bakmanızı isteme) davranışı göstermez.
4. Konuşma Geriliği veya Ekolali
Konuşma hiç başlamayabilir veya başladıktan sonra duraklayabilir. Bazı çocuklar duydukları kelimeleri veya reklam jeneriklerini papağan gibi anlamsızca tekrar eder (Ekolali).
5. Duygusal İfade Eksikliği
Yüz ifadeleri donuk olabilir. Üzüldüğünüzde veya sevindiğinizde buna uygun tepkiler vermekte zorlanabilir (Empati eksikliği değil, duyguyu okuma güçlüğü).
Tekrarlayıcı Davranışlar (Takıntılar)
Otizmli bireyler dünyayı kaotik bulabilir ve rutinlerde huzur ararlar. Bu nedenle düzenlerinin bozulmasına aşırı tepki verebilirler.
- Oyuncakları amacına uygun oynamama (arabayı sürmek yerine tekerleğini saatlerce çevirme).
- Nesneleri yan yana veya üst üste dizme.
- El çırpma, sallanma, kendi etrafında dönme (Stereotipik hareketler).
- Parmak ucunda yürüme.
6. Rutine Aşırı Bağlılık
Eve hep aynı yoldan gitmek istemek, aynı bardağı kullanmak, eşyaların yerinin değişmesine öfke nöbetiyle tepki vermek.
7. Duyusal Hassasiyetler
Yüksek seslerden (süpürge, blender sesi) kulaklarını kapatarak kaçma, etiketli kıyafetlerden rahatsız olma veya tam tersi ışıklara/dönen cisimlere dalıp gitme.
Tablo: Tipik Gelişim mi? Otizm Riski mi?
Her çocuk biriciktir ancak gelişim basamakları rehberdir.
| Davranış | Tipik Gelişim | Otizm Riski |
|---|---|---|
| İletişim İsteği | İstediğini parmağıyla gösterir | Sizin elinizi tutup istediği şeye götürür (işaret etmez) |
| Oyun | "-mış gibi" yapar (telefonla konuşuyormuş gibi) | Sembolik oyun yoktur, nesneye odaklanır |
| Sosyal İlgi | Sizi oyuna dahil etmeye çalışır | Kendi dünyasında gibidir |
